انتخاب اصالت؛ احترام به حقوق پدیدآورندگان
انسان برای رشد نیازمند پرداخت بهایی است؛ نه تنها از جنبه مالی، بلکه از جنبه احترام، توجه و مسئولیت‌پذیری.
اگر مسیر ما رشد و اصالت است
از همه ما دعوت می‌کنیم:
از کپی‌برداری، تکثیر و توزیع غیرمجاز آثار پرهیز کنیم.
آثار را از مسیرهای قانونی و مجاز تهیه کنیم.
در مواردی که استفاده از بخشی از یک اثر نیازمند اجازه است، پیش از استفاده مجوز لازم را دریافت کنیم.
در ترجمه و انتشار آثار خارجی، به حقوق و منافع صاحب اثر و ناشر اصلی احترام بگذاریم و با ادای حق آنان، خود را وامدار نویسنده و ناشر اصلی نکنیم.
با احترام و آگاهی، ارزش زمان، دانش و تلاش خالقان آثار را به رسمیت بشناسیم.
در صورت مشاهده موارد احتمالی نقض حقوق مؤلف یا استفاده غیرمجاز از آثار، موضوع را محترمانه به صاحب اثر یا ناشر اطلاع دهیم.
این انتخاب‌ها شاید در ظاهر کوچک باشند، اما فرهنگ احترام به خلاقیت و مسئولیت‌پذیری را شکل می‌دهند.
جایگاه انسانی آثار
آثار فکری و خلاقانه، از کتاب‌ها و دوره‌های آموزشی گرفته تا آثار هنری و دیگر تولیدات فکری، فراتر از یک محصول یا فایل دیجیتال ساده هستند. هر اثر، حاصل اندیشه، زمان، تلاش، دانش و تعهد انسانی است. در هر اثر، بخشی از مسیر و تجربه خالق آن نهفته است.
این آثار فایل‌های بی‌جان نیستند؛ بلکه حاصل خلاقیت و بخشی از وجود فکری و انسانی خالقان خود هستند.
استفاده از یک اثر بدون پرداخت هزینه یا کسب اجازه، تنها یک مسئله مالی نیست. چنین اقدامی می‌تواند به تلاش و حقوق خالق اثر بی‌احترامی کند و ارزش فرآیند خلق و آفرینش را نادیده بگیرد.
پرداخت؛ فراتر از یک تراکنش مالی
پرداخت هزینه یک اثر می‌تواند فراتر از یک تراکنش مالی باشد؛ می‌تواند نشانه‌ای از احترام و تعهد باشد.
هنگامی که فرد برای یک اثر هزینه می‌پردازد، در واقع ارزش زمانی، دانش، تجربه و تلاشی را که برای خلق آن صرف شده است به رسمیت می‌شناسد. این انتخاب همچنین می‌تواند نشان‌دهنده آمادگی او برای ارتباطی آگاهانه‌تر و مسئولانه‌تر با آن اثر باشد.
از این منظر، به‌دست‌آوردن آسان یک اثر و استفاده از آن بدون اجازه، ممکن است ارزش و معنایی را که در پسِ فرآیند خلق آن قرار دارد نادیده بگیرد.
یادگیری و بهره‌مندی واقعی تنها به حضور فیزیکی یا دسترسی به یک محتوا وابسته نیست؛ توجه، احترام و مشارکت آگاهانه نیز بخشی از این تجربه هستند.
فراتر از قانون؛ انتخاب اخلاقی ما
قانون، چارچوبی برای تنظیم روابط میان انسان‌هاست؛ اما اخلاق همیشه به مرزهای قانون محدود نمی‌شود.
در حوزه نشر و ترجمه، ممکن است در برخی کشورها یا در برخی شرایط، حمایت قانونی از حقوق یک اثر خارجی با نظام‌های حقوقی کشور مبدأ یکسان نباشد. با این حال، نبود یا محدود بودن یک الزام قانونی، به معنای نبودن مسئولیت اخلاقی نیست.
ما باور داریم که اگر نویسنده‌ای در نقطه‌ای دیگر از جهان، سال‌ها برای خلق یک کتاب اندیشیده، پژوهش کرده و نوشته است، ارزش تلاش او با مرزهای جغرافیایی از بین نمی‌رود.
اگر اثری را ترجمه و منتشر می‌کنیم، شایسته است از خود بپرسیم:
آیا چون می‌توانیم بدون اجازه این کار را انجام دهیم، پس از نظر اخلاقی نیز حق انجام آن را داریم؟
از نگاه ما، پاسخ روشن است: توانستن، همیشه به معنای حق داشتن نیست.
ترجمه و انتشار اثر دیگران بدون اجازه و بدون به‌رسمیت‌شناختن حقوق خالق آن، حتی اگر در یک نظام حقوقی خاص با مانع قانونی یکسانی روبه‌رو نباشد، با اصول احترام به آفرینش فکری و شأن انسانی سازگار نیست.
درباره ایران؛ انتخابی فراتر از مرزها
ما به فرهنگ و جامعه ایران تعلق داریم و باور داریم که احترام به حقوق دیگران نباید وابسته به این باشد که آیا دیگران نیز الزام قانونی مشابهی بر ما اعمال می‌کنند یا خیر.
اگر یک نویسنده یا ناشر خارجی به حقوق اثر خود احترام می‌گذارد، ما نیز می‌توانیم به حقوق او احترام بگذاریم.
اگر نظام‌های حقوقی کشورها با یکدیگر هماهنگ نیستند، این ما هستیم که می‌توانیم هماهنگی را از رفتار خود آغاز کنیم.
ما می‌توانیم ناشرانی باشیم که پیش از ترجمه و انتشار، به صاحب اثر مراجعه می‌کنند؛ اجازه می‌گیرند؛ درباره حقوق ترجمه و انتشار مذاکره می‌کنند؛ و سهم عادلانه صاحب اثر را به رسمیت می‌شناسند.
این کار تنها یک معامله تجاری نیست.
این یک پیام است:
ما می‌خواهیم ملتی باشیم که به حقوق دیگران احترام می‌گذارد، حتی زمانی که قانون حداقل دیگری را از ما مطالبه می‌کند.
ما نمی‌خواهیم ملتی باشیم که به دلیل تفاوت نظام‌های حقوقی، خود را از مسئولیت اخلاقی در برابر خالقان آثار در سراسر جهان معاف بداند.
احترام به حقوق دیگران، از جایی آغاز می‌شود که انسان بتواند بگوید:
«حتی اگر بتوانم بدون اجازه بردارم، انتخاب می‌کنم که اجازه بگیرم.»
دعوت به انتخاب: اصالت یا تقلید؟
در زندگی، رشد تنها با به‌دست‌آوردن نتیجه حاصل نمی‌شود؛ مسیر رسیدن به آن نتیجه نیز اهمیت دارد.
ما می‌توانیم مسیر اصالت و خلاقیت را انتخاب کنیم؛ مسیری که در آن تلاش دیگران را می‌بینیم، به حقوق آنان احترام می‌گذاریم و مسئولیت انتخاب‌های خود را می‌پذیریم.
در مقابل، کپی‌برداری غیرمجاز و استفاده بدون اجازه، مسیری است که تلاش و خلاقیت دیگران را نادیده می‌گیرد.
انتخاب میان این دو مسیر، در نهایت انتخابی درباره نوع رابطه ما با دانش، خلاقیت و تلاش انسانی است.
چرخه‌ای که می‌سازیم
هر جامعه‌ای فرهنگی را که در آن زندگی می‌کند، با رفتارهای روزمره خود می‌سازد.
اگر ما حقوق دیگران را نادیده بگیریم، به همان فرهنگی کمک می‌کنیم که در آن حقوق ما نیز آسان‌تر نادیده گرفته می‌شود.
اما اگر از همین‌جا آغاز کنیم—از یک کتاب، یک ترجمه، یک تصویر، یک اثر—و تصمیم بگیریم که آفرینش دیگران را محترم بشماریم، در ساختن فرهنگی متفاوت سهیم شده‌ایم.
فرهنگی که در آن، احترام به حقوق دیگران ضعف نیست؛ نشانه بلوغ است.
و شاید همین انتخاب‌های کوچک بتوانند در بلندمدت رابطه ملت‌ها را نیز تغییر دهند؛ زیرا ملت‌ها فقط با قوانین و قراردادها به یکدیگر احترام نمی‌گذارند. گاهی این احترام از انتخاب‌های اخلاقی انسان‌های عادی آغاز می‌شود.
اگر مسیر شما رشد و اصالت است
از همه ما دعوت می‌کنیم:
از کپی‌برداری، تکثیر و توزیع غیرمجاز آثار پرهیز کنیم.
آثار را از مسیرهای قانونی و مجاز تهیه کنیم.
در مواردی که استفاده از بخشی از یک اثر نیازمند اجازه است، پیش از استفاده مجوز لازم را دریافت کنیم.
در ترجمه و انتشار آثار خارجی، به حقوق و منافع صاحب اثر و ناشر اصلی احترام بگذاریم و با ادای حق آنان، خود را وامدار نویسنده و ناشر اصلی نکنیم.
با احترام و آگاهی، ارزش زمان، دانش و تلاش خالقان آثار را به رسمیت بشناسیم.
در صورت مشاهده موارد احتمالی نقض حقوق مؤلف یا استفاده غیرمجاز از آثار، موضوع را محترمانه به صاحب اثر یا ناشر اطلاع دهیم.
این انتخاب‌ها شاید در ظاهر کوچک باشند، اما فرهنگ احترام به خلاقیت و مسئولیت‌پذیری را شکل می‌دهند.
اصالت را انتخاب کنیم.
به آثار خلاقانه احترام بگذاریم.
از کسانی که خلق می‌کنند حمایت کنیم.
Zendegi Press
ما باور داریم که فرهنگ دانش و خلاقیت زمانی رشد می‌کند که آفرینش، استفاده و به‌اشتراک‌گذاری آثار بر پایه احترام، مسئولیت‌پذیری و رعایت حقوق پدیدآورندگان انجام شود.
قانون می‌تواند حداقلِ رفتار ما را تعیین کند؛ اما اخلاق می‌تواند معیار بالاتری برای انتخاب ما باشد.